فصل هشتم از باب اوّل از مقاله اولى در كيفيّت حصول مزاج و تركيب مركبات اجزاى عناصر اربعه ، چون متصغّر شده با هم برآميزند ، صورت هر يك به اعداد كيفيّتش در مادّه ديگرى تأثير كند و همه از هم متأثر شوند ، و صرافت كيفيّت هر يك شكسته شود و از مجموع كيفيّت متوسط متشابهى پيدا شود ، به حيثيّتى كه نسبت به حرارت برودت نمايد و نسبت به برودت حرارت . و نظر به رطوبت يبوست و نظر به يبوست رطوبت . و اين معنى معلوم است از آميخته شدن آب گرم و سرد به يكديگر ، كه آب فاتر يعنى ، نيم‌گرم به هم رسد . و چون كيفيات اربع كه در غايت منافات و ضدّيت با هم بودند ، صرافت هر يك شكسته شود ، و به هم نزديك شوند ، و جهت وحدتى ميانشان پيدا شود ، و مخالفتشان به يگانگى ؛ و بيگانگى به آشنائى مبدّل گردد ، لا محاله مجموع مستحق صورتى شوند ، كه چنان كه اوّل هر يك صورتى داشتند كه مناسب به يگانگى فعل و تأثير مىكرد ، اين صورت بر وفق يگانگى كار كند ، و چنان كه صورت اوّل كار هر يك بيش نمىتوانست كرد ، كار همه از اين صورت تنها صادر تواند شد . پس در اصطلاح آن كيفيت متوسطه « 1 » متشابهه را مزاج و اين

--> ( 1 ) ج : « متوسطه » ندارد .